203 days na ang Iran war. At ngayong September 19, at least limang bansa ang nagra-ration ng fuel o nagsasabing ubos na ang supply nila sa mga gas station. Umabot na sa halos $110 ang Brent crude ngayong buwan — ito na ang pinakamataas simula pa spring.
Ang Strait of Hormuz ay halos sarado pa rin mula nang gumanti ang Iran sa mga pag-atake ng US at Israel noong February 28. Tapos ngayong buwan, humihigpit din ang kalsada sa Bab al-Mandab chokepoint dahil sa advance ng Houthis. Lalong naiipit tuloy ang main bypass route.
BRENT Price Performance. Source; TradingView
Nitong September, pati mga refined na produktong petrolyo ay nagka-problema na din, hindi lang ang crude oil. Ayon kay Vitol CEO Russell Hardy sa Asia-Pacific Petroleum Conference, kulang tayo ng nasa 2 million barrels per day ng mga produkto mula Russia at halos 2 million pa mula Middle East. Pahayag ito ni Hardy.
Ayon sa International Energy Agency (IEA), ang shipment ng mga refined product na galing Gulf region ay nandiyan pa rin pero mas mababa pa sa kalahati kumpara dati nitong February. Sabi naman ng IRU, halos kalahati na lang din ang diesel export ng Russia simula June.
5 Bansa na Nagra-ration ng Fuel o Nagsasabing Ubusan na ng Stock1. France
Nasa 10% hanggang 12% ng mga gas station sa France ang naubusan ng at least isang klase ng fuel mula September 13 hanggang 15, ayon sa government prix-carburant data na nakalap ng Connexion. Umabot pa ng 14% sa Grand Est area.
SP95-E5 petrol nakapagtala ng all-time high price na €2.17 kada litro matapos ang anim na sunod-sunod na linggong pagtaas ng presyo. Ang presyo naman ng diesel ay halos 1% na lang ang pagitan sa all-time high noong April.
Sinabi ni President Emmanuel Macron noong September 18 na baka maglabas sila ng strategic fuel reserves at gusto niyang mag-call ng G7 meeting para magkaisa tungkol sa posibleng solusyon dito.
“Sa mga susunod na linggo, magpupulong ang G7 para pag-usapan ang energy issues na to, para mas maging maayos ang cooperation at maiwasan ang unnecessary na tensyon ng G7 countries at ang mga key partners natin. Pagdedesisyunan din natin kung kailan pwedeng mag-release ng strategic reserves at kung puwedeng tanggalin ang ilang restrictions—gaya ng ginawa natin ilang buwan na rin ang nakalipas,” sabi ni Macron.
May 118 days worth ng net import cover ang fuel reserves ng France, pero nauubos pa rin ang supply sa mga istasyon, na nagpapakitang ang bottleneck talaga ay logistics ng refined product at hindi sa supply ng crude oil.
Dahil sa distribution gap, nararamdaman na ito mismo sa kalsada. Halimbawa, nitong September 15, binarikadahan ng mga mangingisda ang Fos-sur-Mer fuel depot at nakabakbakan nila ang mga pulis.
2. Pakistan
Nag-lift ng emergency fuel curbs ang Pakistan noong June 20. Pero pagka-89 days nito, ibinalik na naman nila lahat ng restriction.
Simula September 17, required nang mag-close ang mga shop at mall sa Pakistan ng 9:00 PM, ang mga wedding hall ng 10:00 PM, at ang mga restaurant ng 11:00 PM. Tatagal ito ng tatlong buwan, base sa utos mula Cabinet Division ng gobyerno.
Kasama rin dito, automatic nabawasan ng 50% ang fuel na pwedeng gamitin ng government vehicles, maliban lang sa mga security fleet.
Pinagbawal din ng gobyerno ang pagbili ng bagong sasakyan at official na biyahe abroad para sa mga opisyal. May 5% cut rin sa ibang government spending (maliban sa payroll) para sa fiscal 2026-27.
Ang pinaka-kalaban nila dito, tag-lamig sa winter. Kailangan ma-secure ng Pakistan ang oil at gas cargoes nila bago mag-November, kasi doon pataas ang global demand. Habang ang mga barko na kailangang umiwas ng Red Sea, nadadagdagan ng 10 araw ang biyahe bawat trip.
3. Bangladesh
Mahigit 90% ng langis sa Bangladesh ay imported, at ang Dhaka — na may population na halos 40 milyon — naka-depende na ngayon ang buhay sa lakas ng gas pressure. Pinaplano ng mga tao buong araw nila depende kung anong oras puwedeng gamitin ang kalan, kung gaano katagal puwede ang electric fan, o kung gaano kahaba ang pila sa gasolina.
Maraming pamilya, madaling-araw na nagluluto — 1:00 AM, kasi iyon lang ang oras na malakas ang gas para magluto, ulat ng The Guardian. Isang empleyado ng bangko ang nagsabing tatlong oras lang siya natutulog gabi-gabi tapos diretso pa opisina kinabukasan.
“Wala naman akong hiling na extraordinary sa gobyerno; gusto ko lang kapag binuksan ko ang kalan may gas, kapag binuksan ko ilaw may kuryente, at sana malinis na tubig mula gripo. Hindi naman luho ito,” kwento ng bank employee sa The Guardian.
Ang naging sagot ng gobyerno, energy rationing. Kailangan nang magsara ng 8 PM ang shops, markets, at shopping center — isang oras na mas maaga kaysa dati. Pinapatay na rin ang mga ilaw sa billboard tuwing 7 PM. Exempted lang dito ang ospital, pharmacy, food shops, at emergency services.
Ramdam din sa industriya ang epekto nito. Yung mga pagawaan ng garments, na siyang pangunahing source ng foreign currency ng bansa, ay nagra-ration ng kuryente at napipilitang mag temporary shutdown. Isang planta sa Gazipur nag-report na umaabot sa apat o limang power interruption kada araw.
4. Indonesia
Noong September 11, abot isang kilometro ang haba ng pila sa mga gas station sa Makassar. Kuwento ng mga ride-hailing driver, sobrang hassle kasi inabot ng tatlong oras ang pila, at ito na raw yung pinakagrabeng kakulangan ng gas na na-experience nila.
Solusyon ng South Sulawesi: Nagpatupad ng fuel rationing noong September 12. Pwede lang magpa-gas ang mga sasakyan sa mga araw na kapareho ng end number ng plate nila, kailangan magpakita ng fuel gauge na below one bar ang mga private na sasakyan, at para sa mga truck at bus, kailangan mag-fill up lang mula 6:00 PM hanggang 4:00 AM.
Pero di pa rin umayos ang sitwasyon. Noong September 14, sinugod ng mga nagpoprotesta ang opisina ng Pertamina Patra Niaga sa Makassar at nauwi pa sa suntukan kalaban ang mga security guard. Hanggang gabi, daan-daang tao pa rin ang nag-abang sa labas, ulat ng Kompas.
Noong September 17, sinabi naman ni Energy Minister Bahlil Lahadalia sa mga media sa Presidential Palace na naresolba na ang problema sa Makassar at sapat pa ang national stocks nila para sa 18 hanggang 20 araw.
Sabi pa niya, ang dahilan daw ng kakulangan ay dahil lumipat ang mga driver mula sa regular fuel papuntang subsidized na Pertalite nang tumaas sa mahigit $100 ang crude oil, ayon sa Tempo. Ngayon, gumagawa na ng panibagong rules ang kanyang opisina para pagbawalan ang mga mas may kayang pamilya na mag-gas sa subsidized pumps.
Halos 60% ng fuel ng Indonesia ay ini-import pa rin, at bumaba na agad ng 11% ang value ng rupiah laban sa dollar noong June, kaya kahit hindi pa gumagalaw ang presyo ng Brent, mas mahal na agad ang bawat barrel sa lokal na pera.
5. Nepal
Sa Nepal, nag-resign ang kanilang supplies minister noong September 10 dahil sa krisis sa cooking gas. Sa parehong araw, nagprotesta ang mga estudyante sa Kathmandu — niluto nila ang kanilang kanin gamit ang kahoy sa labas ng campus gate nila, ayon sa ANI.
Dagdag pa sa US-Iran conflict, mas lumala pa ang krisis nang may landslide na nagsarang Prithvi Highway, ang pangunahing daan ng suplay papuntang Kathmandu.
Ayon sa Federation of Nepal Gas Distributors, ang mga planta sa Kathmandu Valley ay nakakapag-supply lang ng 5% ng 35,000 hanggang 40,000 na gas cylinder na kailangan bawat araw, sabi sa Kathmandu Post. May mga household doon na isang buwan nang walang refill.
Yung mga restaurant, malapit nang magsara, at ayon sa Kathmandu Post, kinakapos na rin sa pagkain ang mga residente. Dahil imported lahat ng fuel sa Nepal na dumadaan pa sa India, pinaka-naiipit talaga sila kapag may aberya sa supply chain.
Ano ang Mangyayari sa Susunod na 90 Araw？
Malapit nang magsimula ang heating season sa Northern Hemisphere. Maglalaban-laban sa pag-bid ng mga winter fuel cargo sina Pakistan, Bangladesh, at Indonesia – pati na rin ang Europe.
Gusto ni Macron na mag-release ng G7 reserve bago pa lumamig nang todo, pero hindi pa rin malinaw kung papayag ang anim pang kasama niya dito.