Một biểu đồ lan truyền mạnh mẽ so sánh xu hướng hiện tại của S&P 500 với cuối những năm 1990 đã làm dấy lên cuộc tranh luận rằng liệu sự hào hứng với trí tuệ nhân tạo có đang tạo ra một bong bóng thị trường điển hình hay không.
Chỉ số này liên tục lập những mốc kỷ lục mới trong năm 2026, và các nhà phân tích hiện đang bất đồng mạnh mẽ về ý nghĩa thực sự của mô hình này.
Chỉ số S&P 500 (SPX) – Hiệu suất mọi thời đại. Nguồn: TradingView
Được tài trợ
Được tài trợ
Những dấu hiệu cảnh báo khiến các nhà đầu tư bi quan lo lắng
Tỷ lệ Shiller CAPE đo giá cổ phiếu so với lợi nhuận đã điều chỉnh lạm phát trong 10 năm, cho một góc nhìn dài hạn hơn so với nhiều chỉ số truyền thống. Chỉ số này hiện đang dao động gần mốc 40. Đó là mức rất đáng chú ý về mặt lịch sử, bởi những con số tương tự chỉ từng xuất hiện ở đỉnh bong bóng dot-com trước đây.
Nhà phân tích Rekt Fencer là người khơi mào cuộc bàn luận này khi đăng hình so sánh biểu đồ, cho rằng các cấu trúc thị trường trông gần như giống hệt: điều chỉnh mạnh, phục hồi vững chắc rồi lại tiếp tục tăng lên mức đỉnh mới.
Cách đặt vấn đề của ông rất thẳng thắn. Ông liệt kê năm 1999 là bong bóng dot-com, 2007 là bong bóng nhà đất, rồi đặt câu hỏi liệu năm 2026 có phải bong bóng AI？
“…Chỉ số S&P 500 hiện đang được giao dịch ở mức định giá cao nhất trong 100 năm qua. Nhu cầu của nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng ở gần mức kỷ lục. Chúng ta từng thấy điều này rồi: 1999: Bong bóng Dot-Com; 2007: Bong bóng nhà đất; 2026: Bong bóng AI. Đáng sợ nhất là gì？ Biểu đồ hiện tại gần như đang sao lại quá khứ của bong bóng Dot-Com một cách hoàn hảo…”, Rekt Fencer phát biểu trên X.
Theo dõi chúng tôi trên X để cập nhật tin tức mới nhất.
Chỉ số S&P 500 so với bong bóng Dot-Com. Nguồn: X/@rektfencer
Được tài trợ
Được tài trợ
Lời cảnh báo tập trung ở sự chủ quan của đám đông. Ai cũng nghĩ lần này sẽ khác, và chính suy nghĩ đó mới là điều làm ông lo ngại nhất. Nhiều bài đăng tương tự đã lan truyền trên X, với nhiều biểu đồ cho thấy thị trường đang đi lại con đường của các đỉnh trước đây.
Dữ liệu về sự tập trung cũng củng cố cho lo ngại này. Hiện công nghệ chiếm xấp xỉ 1/3 giá trị S&P 500, còn 10 công ty lớn nhất đã chiếm gần 40%. Đây đều là mức cao nhất lịch sử, vượt xa những năm 1999 hay giữa thập niên 2000.
Những người cảnh báo bong bóng cũng chỉ ra các dấu hiệu khác như: vòng quay tài trợ vòng tròn giữa các công ty AI, đầu tư khủng vào trung tâm dữ liệu, và sự hào hứng của nhà đầu tư nhỏ lẻ – tất cả đều gợi lại các biểu hiện của giai đoạn cuối bong bóng.
Tại sao có người cho rằng đang là năm 1997 chứ không phải 1999？
Những ý kiến phản biện cho rằng yếu tố nền tảng bây giờ rất khác xưa. Khác với các công ty dot-com từng “đốt tiền” không mang lại doanh thu, các ông lớn AI ngày nay đều có lợi nhuận đáng kể.
Nguồn tài trợ cũng khác biệt rõ rệt. NVIDIA, Microsoft cũng như các công ty điện toán đám mây lớn đều tài trợ cho tăng trưởng chủ yếu bằng dòng tiền tự do thay vì vay nợ rủi ro hay phát hành cổ phiếu ồ ạt.
Chỉ số giá trên lợi nhuận cũng cho thấy sự khác biệt này. Hiện hệ số P/E dự phóng ngành công nghệ vào khoảng 25x đến 30x, thấp hơn nhiều so với mức 50x – 58x tại đỉnh bong bóng đầu những năm 2000.
Tỷ lệ Giá/Lợi nhuận: “Magnificent Seven” và các công ty công nghệ khác so với trung bình dài hạn. Nguồn: CEPR
Goldman Sachs nhìn nhận vấn đề cũng khác. Ngân hàng này cho rằng điều kiện thị trường hiện tại giống năm 1997 hơn 1999, tức là đầu tư đang tăng, nhưng các mất cân đối nghiêm trọng chưa xuất hiện.
Nghiên cứu của Amundi cũng đi đến kết luận tương tự. Theo đó, đợt tăng giá từ 2023 đến 2025 không có dấu hiệu định giá bùng nổ như các bong bóng giai đoạn cuối.
Bên cạnh đó, nhiều người cũng đặt câu hỏi về các biểu đồ so sánh này. Việc “chồng” các biểu đồ đôi khi mang tính chọn lọc, và thực tế là nhu cầu doanh nghiệp thực vẫn giúp thị trường hiện nay khác biệt đáng kể so với sự đầu cơ thuần tuý. Lịch sử cũng không phải lúc nào cũng cho đáp án dễ nhận biết, bởi công nghệ đột phá lớn – từ đường sắt tới internet – vừa tạo ra giá trị lâu dài, vừa đi kèm những giai đoạn tăng trưởng nóng rồi điều chỉnh đau đớn.
Lợi nhuận tích lũy của chỉ số S&P 500, S&P 500 AI và các danh mục S&P 500 không có AI. Nguồn: Amundi Investment Institute
Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chất lượng lợi nhuận. Việc lập kỷ lục chưa đủ để khẳng định kết quả, mà sự bền vững của tăng trưởng nhờ AI mới là yếu tố quyết định viễn cảnh nào trở thành hiện thực.
Một nhận định có thể áp dụng trong mọi trường hợp: Cụm từ “lần này sẽ khác” đã từng đúng nhưng cũng tốn kém, thậm chí là cùng lúc xảy ra cả hai điều này.
Đăng ký kênh YouTube của chúng tôi để xem các nhà lãnh đạo và phóng viên chia sẻ góc nhìn chuyên môn.