Hiện nay, các AI agent đã tự động thanh toán cho dữ liệu, sức mạnh tính toán và tìm kiếm trên web. Tuy nhiên, pháp luật vẫn cho rằng mỗi giao dịch phải do con người duyệt. Khoảng cách đó đang trở thành tâm điểm của tranh luận về nhận diện AI agent.
Các thành viên của Hội đồng Pháp lý & Quy định của BeInCrypto cho rằng công nghệ blockchain có thể giải quyết vấn đề này.
Ai chịu trách nhiệm khi máy móc tự động thanh toán？
Thị trường này còn khá non trẻ. Một báo cáo của BeInCrypto Intelligence gần đây đã thống kê có 6.4 triệu giao dịch x402 chỉ trong 35 ngày, chủ yếu là các khoản chi nhỏ cho dữ liệu và API.
Ngân hàng vẫn tỏ ra thận trọng. JP Morgan hiện chặn AI agent bên ngoài truy cập tài khoản khách hàng, và CEO Jamie Dimon lo ngại rủi ro từ các agent hoạt động không kiểm soát.
Các thanh toán của agent x402, từ ngày 23/07 đến 26/08/2026. Nguồn: BeInCrypto Research
Luật pháp Mỹ hiện vẫn chưa rõ ràng. Đạo luật chuyển tiền điện tử (Electronic Fund Transfer Act) vẫn điều chỉnh các giao dịch không được phép. Quốc hội Mỹ ban hành vào năm 1978, thời điểm mọi giao dịch đều phải có người phê duyệt. Đạo luật GENIUS chỉ đưa ra quy định cho các nhà phát hành stablecoin, nhưng chưa nhắc đến các agent thực hiện chi tiêu đó.
Vì vậy, đến nay vẫn chưa ai có câu trả lời chắc chắn ai sẽ chịu chi phí khi một agent đặt nhầm chuyến bay. Đây vừa là vấn đề về danh tính AI agent, vừa là về trách nhiệm pháp lý.
Tại sao danh tính AI agent cần một lớp blockchain？
Vyara Savova, chuyên gia chính sách cấp cao của Sáng kiến Crypto Châu Âu nhận định phần lớn người dùng sẽ nhờ AI agent giải quyết các tác vụ thường ngày liên quan đến thanh toán. Theo cô, blockchain có thể “gói gọn” các yếu tố mà agent còn thiếu.
“Chúng ta sẽ có luôn hạ tầng thanh toán, xác thực danh tính và lớp tin cậy – tất cả trong một – như vậy có thể giải quyết được rất nhiều vấn đề.”
Luật sư Anja Blaj Zajc thì không đồng ý với việc người dùng buộc phải chọn giữa quyền riêng tư và trách nhiệm. Cô cho rằng bằng chứng zero-knowledge (ZK) hoàn toàn loại bỏ sự “chọn lựa” này. Bằng chứng ZK xác nhận một thông tin mà không tiết lộ dữ liệu phía sau.
“Bạn có thể sử dụng ZK proof để chứng minh thực sự có một con người đứng sau agent đó, và sẽ luôn có người chịu trách nhiệm cho agent này,” Blaj Zajc chia sẻ.
Quan điểm này có ý nghĩa pháp lý rất lớn. Luật về trách nhiệm cần một người cụ thể để quy trách nhiệm; nếu chỉ là ví ẩn danh thì không ai bị buộc tội. ZK credential sẽ giúp liên kết agent với chủ sở hữu chịu trách nhiệm mà không cần tiết lộ thông tin cá nhân cho tất cả các bên bán hàng.
Mười nguồn trả phí được AI agent x402 sử dụng nhiều nhất, từ ngày 16/08 đến 15/09/2026. Nguồn: BeInCrypto ResearchMinh bạch đã là luật tại châu Âu
Lord Chris Holmes ưu tiên yếu tố minh bạch. Ông là thành viên đảng Bảo thủ trong Thượng viện Anh, đồng thời là người đề xuất dự luật riêng về quản lý AI.
“Luôn cần phải rõ ràng AI đã được sử dụng ở đâu, sử dụng cho mục đích gì, và việc đồng thuận, niềm tin cũng như minh bạch là điều quan trọng,” ông Holmes chia sẻ.
Liên minh châu Âu đã áp dụng quy định này. Từ ngày 02/08/2026, Điều 50 của Đạo luật AI EU yêu cầu các bên cung cấp chatbot phải thông báo cho người dùng rằng mình đang tương tác với hệ thống AI. Cơ quan quốc gia có quyền thực thi quy định này.
Đáng chú ý, AI Omnibus đã lùi thời hạn dành cho các vấn đề rủi ro cao sang năm 2027 và 2028, nhưng vẫn giữ nguyên nghĩa vụ công khai thông tin này.
Dù vậy, Đạo luật AI mới chỉ yêu cầu công khai, chưa điều chỉnh khâu thanh toán. Hiện tại, chưa có quy định nào tại EU hoặc Mỹ hướng dẫn bên bán xác minh con người đứng sau AI agent thực hiện thanh toán.
Trong lúc chờ các nhà lập pháp bổ sung, các ngân hàng nhiều khả năng vẫn đóng cửa với AI agent bên ngoài. Hiện tại, giải pháp danh tính AI agent dựa trên ZK được Hội đồng ưu tiên: chứng minh có một con người chịu trách nhiệm, và không tiết lộ thêm bất cứ điều gì.