Tài liệu nghiên cứu mới của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Cleveland lý giải vì sao tiền số vận động khác biệt so với tài sản tài chính truyền thống: người Mỹ mua crypto có đặc điểm nhân khẩu học, khẩu vị rủi ro và niềm tin về lợi nhuận tương lai của tài sản kỹ thuật số rất khác nhau.
Phát hiện này có thể lý giải biến động kéo dài của crypto và cách đà tăng thu hút người mua mới, qua đó tạo vòng lặp phản hồi trong đó giá tăng củng cố kỳ vọng tăng giá rồi kéo thêm nhà đầu tư vào thị trường.
Qua khảo sát lặp lại với tối đa 25.000 hộ gia đình Mỹ trong mỗi đợt, nhóm nghiên cứu gồm Michael Weber, Bernardo Candia, Olivier Coibion và Yuriy Gorodnichenko phát hiện kỳ vọng về lợi nhuận crypto giải thích phần lớn chênh lệch về quyền sở hữu tiền số, vượt nhiều đặc điểm nhân khẩu học khác.
Tài liệu, có tiêu đề “Bạn Có Crypto Không, Bro？ Tiền số trong Tài chính Hộ gia đình,” còn sử dụng thí nghiệm thông tin ngẫu nhiên. Kết quả cho thấy chỉ cần cung cấp thông tin về diễn biến gần đây của Bitcoin (BTC) cũng có thể thúc đẩy cả tỷ trọng crypto mong muốn trong danh mục đầu tư lẫn giao dịch mua sau đó.
Rủi ro crypto được cảm nhận khác nhau tùy tình trạng sở hữu. Nguồn: Ngân hàng Dự trữ Liên bang Cleveland
Nhóm nghiên cứu nhận định kết quả cho thấy cơ chế tiềm tàng đứng sau bong bóng đầu cơ: đà tăng trong quá khứ có thể thu hút nhà đầu tư mới, rồi lực mua đẩy giá cao hơn và có thể kéo thêm người mua mới.
“Lợi nhuận dương thu hút người tham gia mới, qua đó đẩy giá tăng thêm,” các tác giả viết
Động lực này đáng chú ý vì một bộ phận lớn dân số vẫn chưa hiểu rõ tiền số. Trong khảo sátnăm 2021 của nhóm nghiên cứu, 87% người không sở hữu crypto cho biết họ không biết nên kỳ vọng mức lợi nhuận nào từ tài sản này trong năm tiếp theo. Tỷ lệ này ở người sở hữu crypto vẫn lên tới 54%.
Liên quan: Tỷ lệ sở hữu crypto tại Canada tăng lên 25%: khảo sát ở Ontario
Sở hữu crypto gắn với kỳ vọng lợi nhuận hai chữ số
Với người sẵn sàng đưa ra dự báo, khoảng cách rất lớn: chủ sở hữu crypto kỳ vọng lợi nhuận trung bình 22% trong năm tiếp theo, so với 7% ở người không sở hữu. Chủ sở hữu cũng xem crypto ít rủi ro hơn so với nhóm còn lại.
Nhóm nghiên cứu phát hiện lợi nhuận kỳ vọng ảnh hưởng rất lớn đến quyết định sở hữu. Khi lợi nhuận crypto kỳ vọng của một cá nhân tăng thêm một điểm phần trăm, xác suất người đó sở hữu tiền số tăng 0,8 điểm phần trăm. Kỳ vọng về lợi nhuận và rủi ro khi kết hợp giải thích chênh lệch sở hữu crypto tốt hơn nhiều so với đặc điểm quan sát được như tuổi tác, thu nhập và giới tính.
Crypto là ngoại lệ so với cổ phiếu, trái phiếu và vàng. Với tài sản truyền thống, đặc điểm nhân khẩu học và tài chính thường giải thích chênh lệch lớn hơn nhiều so với kỳ vọng lợi nhuận. Crypto đảo ngược mối quan hệ này.
Nguồn: Ngân hàng Dự trữ Liên bang Cleveland
Hồ sơ nhân khẩu học của nhà đầu tư crypto vẫn rất đặc trưng. Người dưới 40 tuổi có khả năng sở hữu tiền số cao hơn 13 điểm phần trăm so với người trên 60 tuổi, ngay cả khi đã kiểm soát đặc điểm khác. Nam giới có khả năng cao hơn phụ nữ khoảng 4 điểm phần trăm về khả năng sở hữu crypto, trong khi hộ gia đình có thu nhập và tài sản cao hơn cũng dễ tham gia hơn.
Thí nghiệm mang lại phát hiện quan trọng nhất của tài liệu nghiên cứu đối với thị trường crypto.
Năm 2025, nhóm nghiên cứu ngẫu nhiên chỉ định hộ gia đình nhận thông tin về BTC, cổ phiếu, GameStop hoặc lạm phát. Nhóm được xem lợi nhuận Bitcoin trong 12 tháng trước đó tăng tỷ trọng crypto mong muốn trong danh mục đầu tư khoảng 2 điểm phần trăm, tương đương mức tăng khoảng 47% so với tỷ trọng mong muốn 4,3% của nhóm đối chứng. Giao dịch mua crypto thực tế sau đó cũng tăng khoảng 2,5 điểm phần trăm.
Các tác giả mô tả kết quả này là “cho thấy cung cấp thông tin về lợi nhuận Bitcoin gần đây khiến một số hộ gia đình bắt đầu mua tiền số.”
Tác động tập trung ở người cho biết họ không sở hữu crypto vì thiếu thông tin. Nhóm vốn tin crypto là khoản đầu tư tồi nhìn chung không phản ứng khi nhận thông tin.
Tài liệu nghiên cứu cũng cho thấy tài sản crypto có thể lan sang hoạt động tiêu dùng hộ gia đình. Khi giá BTC tăng gấp đôi, hộ gia đình có toàn bộ danh mục tài chính nằm trong crypto có xác suất mua hàng hóa lâu bền cao hơn 1,4 điểm phần trăm, tương đương mức tăng khoảng 7% so với xác suất vô điều kiện của giao dịch này. Tác động không kéo dài sang chi tiêu thường nhật.
Các nhà nghiên cứu từ đó đưa ra so sánh: lợi nhuận crypto dường như được xem giống “thu nhập từ cờ bạc” hoặc tiền trúng xổ số hơn là mức tăng tài sản lâu dài.
Hệ quả rộng hơn: biến động crypto có thể bắt nguồn một phần từ bất đồng và quá trình học hỏi, thay vì chỉ từ yếu tố nền tảng thị trường. Các tác giả kết luận tiền số nổi bật vì chưa được hiểu rõ, nhà đầu tư hình thành quan điểm rất khác nhau về triển vọng đồng này, còn thông tin mới về lợi nhuận trong quá khứ có thể thay đổi cả kỳ vọng lẫn hành vi.
“Sự thiếu vắng thông tin và niềm tin chung về crypto giữa nhà đầu tư,” họ viết, “cho thấy biến động giá sẽ tiếp tục là một trong những đặc điểm định hình rõ nét nhất của loại tài sản mới này trong tương lai gần.”
Thị trường tiền số có một kết luận khá khó chịu: Làn sóng nhu cầu bán lẻ tiếp theo có thể phụ thuộc vào giá Bitcoin và thông tin nhà đầu tư nhận được về giá trước đó.
Tạp chí: Nỗi ám ảnh 100x: Yếu tố nền tảng ngày càng quan trọng khi tiền số trưởng thành